Taklit ürün satmanın cezası, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) 30. maddesine göre bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır. Bu suçun soruşturulması marka sahibinin şikâyetine bağlıdır ve cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması gerekir. Marka sahibi ceza yolunun yanında SMK 149. maddedeki hukuk taleplerini ve pazaryeri şikâyetini de kullanabilir. Hangi yolun seçileceğine marka sahibi avukatıyla birlikte karar verir.
Taklit ürün satmak suç mu?
Evet. SMK 30/1'e göre başkasına ait marka hakkına iktibas ya da iltibas yoluyla tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden veya satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi cezalandırılır. İktibas markanın aynen kopyalanmasını, iltibas ise karıştırılacak kadar benzerinin kullanılmasını anlatır. Madde yalnızca üreticiyi değil, zincirdeki satıcıyı, ithalatçıyı ve depolayanı da kapsar.
Kanun bu suç için iki şart koyar. Birincisi, markanın Türkiye'de tescilli olmasıdır (30/5). İkincisi, soruşturmanın ve kovuşturmanın şikâyete bağlı olmasıdır (30/6). Savcılık marka sahibinin şikâyeti olmadan harekete geçmez.
SMK 30. maddede hangi fiile hangi ceza öngörülür?
| Fiil | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Marka hakkına tecavüz ederek üretmek, satışa arz etmek, satmak, ithal veya ihraç etmek, ticari amaçla satın almak, bulundurmak, nakletmek, depolamak | 1-3 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası | SMK 30/1 |
| Marka koruması olduğunu gösteren işareti mal veya ambalaj üzerinden yetkisiz kaldırmak | 1-3 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası | SMK 30/2 |
| Yetkisi olmadan başkasının marka hakkını devretmek, lisans veya rehin vermek | 2-4 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası | SMK 30/3 |
| Suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi | Ayrıca tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri | SMK 30/4 |
Bazı kaynaklarda taklit ürün satışı için "4 yıla kadar hapis" yazdığını görebilirsiniz. Kanun metnine göre 2-4 yıllık aralık satış için değil, yetkisiz devir, lisans ve rehin için öngörülmüştür. Satış ve satışa arz 30/1 kapsamındadır.
Hangi fiiller ceza davası değil, hukuk davası konusu olur?
SMK 29. madde marka hakkına tecavüz sayılan fiilleri sayar ve hukuk yolunun temelidir. Markayı izinsiz kullanmak, taklit etmek ve taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde taklit markalı ürünleri satmak, dağıtmak, ithal veya ihraç etmek ya da ticari amaçla elde bulundurmak tecavüzdür (29/1-a, b, c). Lisansla verilen hakları izinsiz genişletmek de bu listededir (29/1-ç).
İki madde aynı olayı farklı yönlerden ele alır. 29. madde hukuk davasının, 30. madde ceza şikâyetinin dayanağıdır. Örneğin tescili Türkiye dışında olan bir marka için ceza yolu kapalıdır (30/5), ama marka sahibinin başka hukuki imkânları olabilir. Bu değerlendirme avukatın işidir.
Satıcı ürünü nereden aldığını söylerse ne olur?
SMK 30/7, taklit malı satışa arz eden veya satan kişinin malı nereden temin ettiğini bildirmesi ve böylece üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve mallara el konulmasını sağlaması hâlinde ceza verilmeyeceğini düzenler. Bu kural marka sahibi için de önemlidir: çok sayıda küçük satıcı çoğu zaman birkaç tedarikçiye bağlıdır. Satıcıya karşı yürüyen bir süreç, kaynağa ulaşmanın yolunu açabilir. Bu imkânın nasıl kullanılacağına avukat karar verir.
Taklit ürünü kişisel kullanım için almak suç mu?
SMK 153/1'e göre hak sahibi, tecavüz eden tarafından piyasaya sürülmüş ürünleri kişisel ihtiyacı ölçüsünde elinde bulunduran veya kullanan kişilere karşı hukuk davası açamaz ve ceza davası için şikâyette bulunamaz. Kanunun hedefi tüketici değil, ticari zincirdir.
Marka sahibi hangi yolları kullanabilir?
Marka sahibinin önünde birbirini dışlamayan birkaç yol vardır:
- Ceza şikâyeti. Şikâyet savcılığa yapılır. Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesine göre şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi altı aydır ve bu süre fiili ve failin kim olduğunu öğrenme tarihinden başlar.
- Hukuk davası. SMK 149/1'e göre hak sahibi tecavüzün tespitini, önlenmesini, durdurulmasını, maddi ve manevi zararın tazminini, ürünlere el konulmasını ve kesinleşen kararın ilanını isteyebilir. Kâr kaybı SMK 151/2'deki üç yöntemden biriyle hesaplanır: tecavüz olmasaydı elde edilecek muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı ya da makul lisans bedeli. İtibar zararı için ayrıca tazminat istenebilir (150/2).
- İhtiyati tedbir. SMK 159'a göre mahkemeden tecavüzün durdurulması ve ürünlere gümrük ve serbest bölgeler dahil bulundukları her yerde el konulması istenebilir.
- Pazaryeri şikâyeti. 6563 sayılı Kanun'un 9/3 maddesine göre pazaryeri, hak sahibinin bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine ürünü yayımdan kaldırır. Bu yol mahkemeden bağımsızdır; tarafların yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır.
- Gümrük. Gümrük Kanunu'nun 57. maddesine göre hak sahibinin talebiyle tecavüz niteliğindeki eşya gümrükte alıkonulabilir.
Bu davalarda görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk ve ceza mahkemeleridir; kurulmamış yerlerde asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bakar (SMK 156/1). Hukuki taleplerde zamanaşımı Türk Borçlar Kanunu'na göre işler (SMK 157); TBK 72'ye göre tazminat istemi zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yılda, her hâlde fiilden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar.
Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi, ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı sayar. Somut talebin bu kapsama girip girmediğini avukatınızla teyit edin.
İnternetteki satış nasıl kanıtlanır?
SMK 7/3'e göre markanın internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod veya anahtar sözcük olarak kullanılması da yasaklanabilir. İnternetteki satışta hangi yol seçilirse seçilsin, ilk iş ilanın kaybolmadan kayda alınmasıdır:
- ilanın bağlantısı, tarihli ekran görüntüsü ve tespit saati,
- satıcının mağaza adı, platformdaki kimlik ve iletişim bilgileri,
- fiyat, stok bilgisi, ürün görselleri ve açıklama metni,
- tescil belgesindeki mal ve hizmet sınıflarıyla ilanın karşılaştırması,
- varsa test alımıyla gelen ürün, fatura ve ambalaj fotoğrafları.
Fiyat ve stok bilgisi yalnızca şikâyet için değil, SMK 151'e göre yapılacak kâr kaybı hesabı için de işe yarar. Kanıtın nasıl toplanacağını marka ihlali için kanıt nasıl toplanır? yazısında, ekran görüntüsünün değerini ekran görüntüsü delil olur mu? yazısında anlattık.
Tespitten sonra neden beklememek gerekir?
Ceza şikâyeti için altı aylık süre, fiili ve faili öğrenme anından başlar. Hukuk taleplerinde de iki yıllık zamanaşımı öğrenme tarihine bağlıdır. Tarihli bir tespit kaydı ne zaman bilgi sahibi olduğunuzu gösterir; bu yüzden tespitten sonra dosyayı gecikmeden avukatınıza iletmek gerekir. Süreleri tek tabloda görmek için marka koruma süreleri yazısına bakabilirsiniz.
Authex bu süreçte nerede durur?
Authex, pazaryerlerinde, e-ticaret sitelerinde, sosyal medyada ve reklamlarda markanızı izinsiz kullanan ilanları tespit eder, her bulguyu kaynak bağlantısı, tarih-saat kaydı, ekran görüntüsü ve satıcı bilgisiyle kanıt dosyasında toplar ve bir bildirim taslağı hazırlar. Bulgular risk seviyesine göre sıralanır; aynı satıcının farklı ilanları ve tekrar eden bulgular birlikte görülür.
Ceza şikâyeti, hukuk davası, ihtiyati tedbir ve pazaryeri şikâyeti arasında seçim yapmak hukuki bir karardır. Bu kararı marka sahibi ve avukatı verir, şikâyeti onlar iletir; kaldırma kararını platform, cezayı mahkeme verir. Authex bu işbölümünde avukatın elindeki dosyayı hazırlayan taraftır.
Sık sorulan sorular
Taklit ürün satmanın cezası kaç yıl?
SMK 30/1'e göre bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır. İki ila dört yıllık aralık yalnızca yetkisiz devir, lisans ve rehin için geçerlidir.
Tescilsiz marka için ceza şikâyeti yapılabilir mi?
Hayır. SMK 30/5'e göre cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır. Tescilsiz markanın dayanabileceği yolları tescilsiz marka korunur mu? yazısında anlattık.
Ceza şikâyeti için süre var mı?
Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesine göre şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi altı aydır ve fiili ve faili öğrenme tarihinden başlar.
"A kalite" ya da "replika" yazmak satıcıyı korur mu?
Kanun metni bu ifadeler için bir istisna öngörmez; SMK 30/1 satışa arz ve satışı sayar. İfadelerin kast değerlendirmesine etkisi somut olaya göre mahkemece değerlendirilir. Emsal kararları avukatınızla birlikte inceleyin.
Pazaryeri şikâyeti ceza şikâyetinin yerine geçer mi?
Hayır. Pazaryeri şikâyeti ilanın yayımdan kalkmasına yöneliktir; ceza şikâyeti savcılığa yapılır. İki yol birbirinden bağımsızdır ve birlikte kullanılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut bir olayda hangi yolun kullanılacağını avukatınızla değerlendirin.
Kaynaklar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (madde 7, 29, 30, 149-151, 153, 156, 157, 159)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (madde 73)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (madde 72)
- 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (madde 9)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (madde 5/A)
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu (madde 57)
