Tescilsiz bir marka tamamen korumasız değildir, ama koruması tescilli markaya göre çok daha dardır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'na (SMK) göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir. Tescilsiz markanın sahibi önceki kullanıma dayanarak başkasının sonraki marka başvurusuna itiraz edebilir, tescil edilmiş sonraki markanın hükümsüzlüğünü isteyebilir ve Türk Ticaret Kanunu'ndaki haksız rekabet hükümlerine başvurabilir. Buna karşılık marka hakkına tecavüz suçu için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır ve pazaryerlerinin çoğu şikâyette tescil belgesi ister.
SMK tescilsiz marka hakkında ne söyler?
SMK 7/1 açıktır: "Bu Kanunla sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir." SMK 7/2'de sayılan ve marka sahibinin önlenmesini isteyebileceği fiiller, tescilli marka için tanınmış haklardır. Tescilsiz markanın sahibi ise SMK'da başka maddelerle korunur:
| Tescilsiz işaret sahibinin yolu | Dayanak | Ne sağlar |
|---|---|---|
| Sonraki marka başvurusuna itiraz | SMK 6/3 | Başvuru tarihinden önce tescilsiz marka ya da ticaret sırasında kullanılan başka bir işaret için hak elde edilmişse, itiraz üzerine başvuru reddedilir |
| Tanınmış markaya dayalı itiraz | SMK 6/4 | Paris Sözleşmesi anlamında tanınmış markalarla aynı veya benzer başvurular, aynı veya benzer mal ve hizmetlerde itiraz üzerine reddedilir |
| Kötüniyetli başvuruya itiraz | SMK 6/9 | Kötüniyetle yapılan başvurular itiraz üzerine reddedilir |
| Tescil edilmiş sonraki markanın hükümsüzlüğü | SMK 25/1 | 5 veya 6. maddedeki hâllerden biri varsa mahkeme markanın hükümsüzlüğüne karar verir |
| Haksız rekabet davası | TTK 54-56 | Karıştırılmaya yol açan önlemler haksız rekabettir; tespit, men, ref ve tazminat istenebilir |
Bu yolların ortak noktası ispattır. Tescilli marka sahibi tescil belgesini gösterir. Tescilsiz marka sahibi ise işareti başvuru tarihinden önce ticarette kullandığını ve bu kullanımla bir hak elde ettiğini kanıtlamak zorundadır.
Önceki kullanıma dayalı itiraz nasıl işler?
SMK 6/3 tescilsiz marka sahibine, başkasının aynı işaret için yaptığı başvuruya itiraz hakkı verir. İtiraz, SMK 18'e göre başvurunun Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanmasından itibaren iki ay içinde yapılır ve gerekçeler ile ücret de bu süre içinde sunulur. Süre kaçırılırsa bu yol kapanır.
Önceki hak elde edildiğini göstermek için genellikle şu tür kayıtlar kullanılır:
- tarihli faturalar ve satış kayıtları,
- işaretin yer aldığı ambalaj, katalog ve broşürler,
- reklam ve kampanya kayıtları,
- web sitesi ve sosyal medya hesaplarının tarihli görünümleri,
- pazaryeri mağaza ve ilan kayıtları,
- fuar ve basın kayıtları.
Bu kayıtların kullanımın süresini, yoğunluğunu ve coğrafyasını göstermesi önemlidir. Hangi kullanımın SMK 6/3 anlamında hak doğurduğunu kurum ve mahkemeler somut olaya göre değerlendirir; bu değerlendirme için marka vekilinize ya da avukatınıza danışın.
Tescil edilmiş sonraki markaya karşı ne yapılabilir?
Başkası markanızı sizden önce tescil ettirmişse ve itiraz süresi geçmişse, SMK 25/1'e göre 5. veya 6. maddede sayılan hâllerden biri varsa mahkemeden hükümsüzlük istenebilir. SMK 6/3'teki önceki hak ve 6/9'daki kötüniyet bu hâller arasındadır.
Bu yolda süre de önemlidir. SMK 25/6'ya göre marka sahibi, sonraki tarihli markanın kullanıldığını bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tarihli marka tescili kötüniyetli olmadıkça markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez. Sessiz kalmak bu yüzden hak kaybına yol açabilir.
Haksız rekabet hükümleri nerede devreye girer?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 55/1-a-4 maddesi, başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almayı haksız rekabet hâlleri arasında sayar. TTK 56'ya göre zarar gören ya da zarar tehlikesiyle karşılaşan kişi fiilin haksız olup olmadığının tespitini, haksız rekabetin men'ini, sonuçlarının ortadan kaldırılmasını ve kusur varsa tazminat isteyebilir.
Haksız rekabet davası marka tescilinden bağımsızdır, ama karıştırılma ihtimalini ve zararı ispat yükü yine davacıdadır. Para alacağı içeren ticari davalarda TTK 5/A'ya göre dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu adımları avukatınız planlar.
Ceza yolu tescilsiz marka için açık mı?
Hayır. SMK 30/5'e göre marka hakkına tecavüz suçlarından dolayı cezaya hükmedebilmek için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır. Taklit ürün satışına karşı ceza yolunun ayrıntılarını taklit ürün satmanın cezası yazısında anlattık.
Pazaryeri ve reklam şikâyetlerinde tescil neden belirleyicidir?
Platformların şikâyet süreçleri hızlı inceleme için belge ister ve bu belge çoğu zaman tescil belgesidir:
- Hepsiburada başvuru süreci sayfasında şikâyet için gerekli belgelerin ilki Türk Patent ve Marka Kurumunca düzenlenen ve hak sahipliğini gösteren tescil belgesidir. Eksik başvurular dikkate alınmaz.
- Amazon Marka Kaydı (Brand Registry) sayfasına göre programa katılmak için Amazon mağazası bulunan bir ülkenin resmî marka ofisinde tescil bekleyen ya da tescilli bir markanız olmalıdır. Başvuru aşamasındaki marka da bu programa kapı açar.
- Google Ads ticari marka politikasına göre Google yalnızca marka sahibinin haklarını kanıtladığı ülke ve sektörlerdeki şikâyetleri kabul eder.
Tescilsiz bir markayla pazaryerinde şikâyet yapmak bu yüzden çoğu zaman reddedilir. Reddin sık nedenlerini pazaryeri marka şikâyeti neden reddedilir yazısında topladık.
Tescil başvurusu bugünden ne sağlar?
SMK 7/4'e göre marka hakları üçüncü kişilere karşı tescilin yayım tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Ancak başvuru sahibi, başvurunun bültende yayımlanmasından sonra gerçekleşen ve tescil ilan edilseydi yasaklanabilecek fiiller için tazminat davası açabilir; mahkeme tescil yayımlanmadan karar veremez. SMK 23'e göre koruma süresi başvuru tarihinden başlayarak on yıldır ve on yıllık dönemler hâlinde yenilenir.
Başvuruyu ertelemek bu yüzden iki kez kaybettirir: hem başkasının daha önce başvurma riski sürer, hem de bülten yayımından sonraki fiiller için tazminat imkânı geç başlar. Süreleri tek tabloda marka koruma süreleri yazısında topladık.
Authex tescilsiz bir marka için ne yapabilir?
Authex marka adınızı, ürün görsellerinizi ve resmî hesaplarınızın taklitlerini pazaryerlerinde, sosyal medyada, reklamlarda, alan adlarında ve uygulama mağazalarında tarar. Tescil olsun olmasın, markanızın internetteki izinsiz kullanımı kaynak bağlantısı, tarih-saat kaydı ve ekran görüntüsüyle kayda alınır. Bu kayıtlar önceki kullanımı ve karıştırılma örneklerini belgelemek için avukatınızın dosyasına girebilir.
Authex marka ofislerinde markanıza benzeyen kayıtları da listeler. Bir benzer başvuru görüldüğünde itiraz kararı ve itirazın yapılması marka vekilinize aittir. Şikâyet gereken durumlarda kanıt dosyası ve bir bildirim taslağı hazırlanır; iletme kararını marka ekibi ya da avukatı verir. Kapsam marka ve patent izleme sayfasında.
Sık sorulan sorular
Tescilsiz markamı kullanan rakibe dava açabilir miyim?
Haksız rekabet hükümleri (TTK 54-56) tescilden bağımsızdır; karıştırılmaya yol açan kullanım bu kapsamda değerlendirilebilir. Davanın koşullarını ve arabuluculuk şartını avukatınız değerlendirir.
Başkası markamı benden önce tescil ettirdi, ne yapabilirim?
Başvuru henüz bültendeyse yayımdan itibaren iki ay içinde SMK 6/3 ve 6/9'a dayanarak itiraz edilebilir. Tescil edilmişse SMK 25 kapsamında hükümsüzlük davası gündeme gelir.
Tescilsiz markayla pazaryerinde şikâyet yapılabilir mi?
Hepsiburada gibi platformlar şikâyette tescil belgesi ister. Amazon Marka Kaydı tescil bekleyen markaları da kabul eder. Platformun güncel şartlarını şikâyetten önce kontrol edin.
Tescilsiz marka için taklit ürün satana ceza verilir mi?
SMK 30/5'e göre marka hakkına tecavüz suçundan cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş değildir. Somut durumunuz için marka vekilinize ya da avukatınıza danışın.
