Türkiye'de bir pazaryerinde markanızı ihlal eden sahte ürün için tescil belgenizi ve ihlal delilini içeren şikâyeti doğrudan pazaryerine iletebilirsiniz. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve uygulama yönetmeliğine göre pazaryeri, eksiksiz bir şikâyet üzerine ürünü en geç 48 saat içinde yayından kaldırır ve satıcıya itiraz imkânı tanır. Satıcı ürünün orijinal olduğunu belgelerse ürün 24 saat içinde geri gelir; bu yüzden sonucu çoğu zaman ilk dosyanın gücü belirler. Mahkeme ve savcılık yolu bu süreçten bağımsız olarak açık kalır.
Şikâyet hakkı hangi kanuna dayanır?
Temel dayanak, 2022'de 7416 sayılı Kanun'la değiştirilen 6563 sayılı Kanun'un 9. maddesidir. Madde, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının, yani pazaryerinin, fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyet üzerine ürünü yayımdan kaldırmasını ve durumu satıcıya ve hak sahibine bildirmesini öngörür. Satıcı şikâyetin aksini gösteren belgelerle itiraz ederse ürün yeniden yayımlanır.
Hakkın kendisi 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'ndan doğar. 7. madde tescilli markanın izinsiz kullanımını önleme hakkını marka sahibine tanır, 29. madde bu kullanımları ve taklit markalı ürünlerin satışını marka hakkına tecavüz sayar, 30. madde de cezai yaptırımı düzenler. Ceza yolu şikâyete bağlıdır ve markanın Türkiye'de tescilli olmasını şart koşar.
Şikâyette hangi bilgi ve belgeler olmalı?
Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik'in 12. maddesine göre şikâyet, pazaryerinin dâhili iletişim sistemi, noter ya da KEP aracılığıyla yapılır ve şunları içerir:
- Hak sahipliği belgesi: Türk Patent ve Marka Kurumunca düzenlenen tescil belgesi (telif hakları için bandrol formu ya da meslek birliği faaliyet belgesi).
- Kimlik ve iletişim bilgileri: tüzel kişiler için unvan, adres, e-posta ve varsa KEP adresi; vekil başvuruyorsa vekâlet belgesi.
- Gerekçe ve deliller: ürünün fikri ve sınai mülkiyet hakkını neden ihlal ettiğinin açıklaması ve kanıtları.
- İnternet adresi: şikâyete konu ürünü gösteren bağlantı.
- Sorumluluk beyanı: bilgilerin gerçeğe aykırı olması hâlinde doğacak zararlardan başvuru sahibinin sorumlu olduğuna dair beyan.
Bu unsurlardan biri eksikse pazaryeri başvuruyu işleme almaz ve eksikliği bildirir. Pratikte en sık eksik kalan, gerekçe kısmıdır: "ürün sahtedir" demek, ürünün neden sahte olduğunu göstermek yerine geçmez.
Pazaryeri ne kadar sürede işlem yapar?
Yönetmeliğe göre pazaryeri, şikâyetin kendisine ulaşmasından itibaren 48 saati geçmemek üzere gecikmeksizin ürünü yayından kaldırır ve durumu satıcıya ve hak sahibine bildirir. Satıcıya yapılan bildirimde itiraz yolları da belirtilir.
İtiraz eden satıcı ürünün orijinal olduğunu gösteren faturayı ya da ürünü hak sahibinden veya onun izniyle piyasaya sürenlerden aldığını gösteren sözleşme veya belgeleri sunar. İtirazın haklı olduğu belgelerden açıkça anlaşılırsa ürün en geç 24 saat içinde yeniden yayımlanır. Bundan sonra, ihlali ispatlayan yeni belgeler sunulmadıkça aynı ürün ve iddiaya ilişkin yeni şikâyet işleme alınmaz. Zayıf bir ilk şikâyet bu nedenle aynı ilan için ikinci denemeyi de zorlaştırır.
Pazaryerinin incelemesi satıcının sunduğu belgelerle sınırlıdır; tarafların genel hükümlere göre yargı yoluna başvurma hakkı her durumda saklıdır.
Orijinal ürünün yetkisiz satışı da şikâyet edilebilir mi?
Her yetkisiz satış marka hakkı ihlali değildir. Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 152. maddesi, hak sahibi tarafından ya da onun izniyle piyasaya sunulan ürünlerle ilgili sonraki fiillerin hakkın kapsamı dışında kaldığını düzenler; ürünün değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari amaçla kullanılması bu kuralın istisnasıdır. Yetkili kanal dışından tedarik edilmiş orijinal bir ürün için yapılan şikâyet, satıcının faturayla itirazı karşısında büyük olasılıkla geri döner ve yukarıdaki kural nedeniyle ikinci şikâyetin önünü de kapatabilir.
Bu yüzden şikâyetten önce bulgu sınıflandırılır: ürün sahte olabilir ya da orijinal olup yetkisiz bir kanaldan gelmiş olabilir. İkinci durumda konu çoğu zaman marka hukukundan çok distribütör sözleşmesinin konusudur. Ayrımın neden belirleyici olduğunu yetkili ve yetkisiz kullanım ayrımı yazısında anlattık.
Yurt dışı pazaryerlerinde ne değişir?
AB'de faaliyet gösteren platformlar için çerçeve, 17 Şubat 2024'ten beri tümüyle uygulanan Dijital Hizmetler Yasası'dır (DSA, 2022/2065). 16. madde, barındırma hizmeti sağlayıcılarına hukuka aykırı içeriğin elektronik yolla kolayca bildirilebileceği bir mekanizma kurma yükümlülüğü getirir. Bildirim dört unsur taşır: içeriğin neden hukuka aykırı olduğuna dair yeterince gerekçelendirilmiş açıklama, tam URL gibi kesin elektronik konum, bildirimi yapanın adı ve e-posta adresi ve bilgilerin doğru ve eksiksiz olduğuna dair iyi niyet beyanı. Platform alındı bildirimini ve kararını gecikmeksizin iletir. 22. madde ise "güvenilir işaretleyici" statüsündeki kuruluşların bildirimlerine öncelik verilmesini öngörür.
Türk yönetmeliğinden farkı, DSA'nın kesin bir saat sınırı koymaması ve tescil belgesi yerine gerekçeli açıklamayı merkeze almasıdır. Tescil belgesi yine de dosyada bulunmalıdır; gerekçenin en güçlü dayanağı odur.
Delil nasıl hazırlanmalı?
Dosya, satıcının itirazına karşı da dayanıklı olacak biçimde hazırlanır:
- ilan bağlantısı, ekran görüntüsü ve tespit zamanı,
- satıcının mağaza adı ve platformdaki kimlik bilgileri,
- fiyat, ürün görselleri ve açıklama metni ile orijinal ürünle farklar,
- varsa test alımından elde edilen ürün, fatura ve ambalaj fotoğrafları,
- tescil belgesindeki mal ve hizmet sınıflarının ilandaki ürünle eşleştiğini gösteren not.
Test alımı çoğu zaman en güçlü delildir: ürün fiziksel olarak elinizdedir ve faturası, satıcının itirazda sunacağı belgelerle karşılaştırılabilir.
Kaldırılan ilan geri gelirse ne olur?
Kaldırılan bir ilanın yerine kısa sürede başka bir hesapla yenisi açılabilir. Aynı görseller, aynı açıklama metni ya da aynı fiyat düzeni yeni ilanı önceki vakaya bağlar ve yeni şikâyette bu bağ gösterilir. Bunun için her şikâyetin tarihiyle, sonucuyla ve satıcının itirazında sunduğu belgeyle birlikte kaydedilmesi gerekir.
Authex, pazaryerlerinde ve bağımsız e-ticaret sitelerinde marka adına yapılan listelemeleri izler; şüpheli ilanları kaynak bağlantısı, tarih-saat kaydı ve mümkün olduğunda ekran görüntüsüyle belgeler, yetkili satıcı listesiyle karşılaştırır ve risk seviyesine göre sıralar. Bulgular ekip üyelerine atanır, kaldırma bildirimleri sonuçlanana kadar takip edilir. Bir ilanın sahte ya da yetkisiz satış olarak sınıflandırılması ve hukuki adımlar marka sahibinin ve vekilinin kararıdır. Kapsam çözümler sayfasında.
Kaynaklar
- 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
- Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete, 29 Aralık 2022, Sayı 32058
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- Regulation (EU) 2022/2065, Dijital Hizmetler Yasası (EUR-Lex)
